Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Znikaj帷e zabytki

czwartek, 06 wrze郾ia 2012

Budynek dawnego Cesarskiego Urz璠u Pocztowego to jeden z najpi瘯niejszych obiekt闚 architektonicznych w Bytomiu. Usytuowany nieco na uboczu przy ulicy Piekarskiej, nie jest tak znany i popularny jak by na to zas逝giwa. Jednak gdy przyjrzymy si jego wyszukanej neomanierystycznej architekturze a przede wszystkim niemaj帷ym sobie r闚nych na G鏎nym 奸御ku dekoracjom rze嬌iarskim, przekonamy si o jego rzeczywistej warto軼i.

Dok豉dne przebadanie dokumentacji z archiwum pozwoli這 ustali architekta. Jego podpis zachowa si tylko na jednym rysunku przedstawiaj帷ym elewacje frontow. By nim Ewald von Rechenberg (1861-1934), architekt wUrz璠zie Pocztowym Rzeszy.

Podpisani na innych rysunkach, a podawani b喚dnie w literaturze jako architekci: Fischer i Pein byli tylko miejscowymi kierownikami budowy (Der 琀tliche Bauleiter).

Pochodz帷y ze szlacheckiej rodziny von Rechenberg jest dzisiaj prawie ca趾iem zapomniany. Uda這 si ustali, 瞠 zaprojektowa tak瞠 (wsp鏊nie z Ernstem Hake) poczt w Strasburgu i Oldenburgu.

Ta ostatnia, wykazuje wiele formalnych podobie雟tw do poczty w Bytomiu.Rechenberg by tak瞠 autorem wst瘼nego projektu poczty w Metzi niezrealizowanego projekt podniesienia wie katedry Wroc豉wskiej.

Bytomski projekt Rechenberga z 1905 roku zosta zrealizowany w latach 1906-1909. Fasada poczty w cz窷ci centralnej jest symetryczna, a malowniczo軼i dodaj jej asymetryczne fragmenty boczne. Na froncie wyr騜niaj帷ymi si dwie klatki schodowe zaakcentowane tr鎩bocznymi ryzalitami.



Na uko郾ych pasach, pomi璠zy oknami ryzalit闚 znalaz造 si p豉skorze嬌y przedstawiaj帷e pocztowe dyli瘸nsy – jeden na ko豉ch, a drugi na saniach. Te rze嬌y zosta造 dosy dok豉dnie wykonane wed逝g projektu Rechenberga.

Pozosta貫 dekoracje rze嬌iarskie s jednak inne, ni to za這篡 architekt. Nawi您uj one cz窷ciowo do manierystycznej architektury, ale cz窷ciowo do modnych w tym czasie form secesyjnych. Autora tych rze嬌 niestety nie uda這 si ustali, lecz jako ciekawostk dodam, 瞠 wspomniane budynki poczty w Strasburgu i Metzu zdobione s podobnymi rze嬌ami. Przypatrzmy si tym bytomskim bajkowym stworom, rzygaczowi, faunom, maszkaronom, prawdziwym i fantastycznym zwierz皻om...

i na koniec jeszcze listonoszowi w zworniku bocznego portalu.

Wi璚ej zdj耩 na naszym FanPage'u.

poniedzia貫k, 20 sierpnia 2012

Bytom zosta otoczony murami obronnymi mi璠zy rokiem 1281 a 1294. Usytuowanie miasta na wzg鏎zu sprawi這, 瞠 mury wydawa造 si wy窺ze od zewn徠rz ni od 鈔odka (z wyj徠kiem cz窷ci zachodniej gdzie teren by p豉ski). Zbudowany z kamienia wapiennego mur mia wysoko嗆 szacowan na 6,60 do 9,50 metra, grubo嗆 - 2,20 do 2,70 metra, obw鏚 oko這 1350 metr闚 i broni obszaru o powierzchni blisko 12,5 hektar闚. Na zewn徠rz wykopana by豉 sucha fosa o g喚boko軼i oko這 4 metr闚. Zarys linii umocnie widoczny jest nawet dzi, po ponad 700 latach, w owalnym uk豉dzie ulic centrum Bytomia.

[zdj璚ie lotnicze z zaznaczonym przebiegiem mur闚 obronnych - du瘸 rozdzielczo嗆 ]

P馧nocno-wschodni naro積ik (dzisiejszy plac Grunwaldzki) wzmocniony by przez zamek ksi捫徠 bytomskich. W obwodzie mur闚 znalaz造 si prawdopodobnie 24 basztyrozmieszczonych dosy r闚nomiernie co oko這 50 metr闚.

[mury miejskie i baszty 逝pinowe w Paczkowie - podobne by造 w Bytomiu]

Pierwotnie do miasta wiod造 dwie bramy: na zachodzie Pyskowicka – przemianowana p騧niej na Tarnog鏎sk, a na wschodzie S豉wkowska – p騧niej nazywana Krakowsk.

[podw鎩ny mur obronny i brama z szyj w Paczkowie]

Po podziale miasta w 1369 roku powsta豉 po zachodniej stronie jeszcze jedna brama miejska – Gliwicka. W XV wieku miasto otoczono dodatkowo wa貫m ziemny, maj帷ym chroni mury przed bezpo鈔ednim ostrza貫m artyleryjskim. Po zachodniej stronie, mi璠zy bram Gliwicka i Tarnog鏎sk (na terenie dzisiejszej „Agory”) zamiast wa逝 ziemnego zbudowano dodatkowy zewn皻rzny niski mur.

Umocnienia Bytomia widoczne s na weducie wykonanej podczas podr騜y w 1536 roku Ottoheinricha do Krakowa.

Bytom przedstawiony jest od p馧nocnego-zachodu. Po prawej stronie mo積a dostrzec wie瞠 bram Pyskowickiej i Gliwickiej. W obwodzie mur闚 jest jeszcze 5 innych wie: prawdopodobnie wie瘸 zamkowa, brama krakowska oraz trzy wysokie baszty. Wie瞠 ta mia造 oko這 15-20 metr闚 wysoko軼i (bez dachu), zwie鎍zone by造 krenela瞠m i dachem namiotowym. S逝篡造 one jako wielokondygnacyjne punkty obronne i obserwacyjne. W ich piwnicach mog這 znajdowa si wiezienie (tak by這 pod bram Krakowsk). Bramy miejskie chronione by造 dodatkowo przedbramiem z這穎nym z szyi zamkni皻ej wrotami. Elewacje bram ozdobione by造 rze嬌ami. Prawdopodobnie jedna z takich rze嬌, z bramy Pyskowickiej (Tarnog鏎skiej) zosta豉 umieszczona p騧niej w portalu ko軼io豉 Wniebowzi璚ia Naj鈍i皻szej Marii Panny.

Przedstawia ona dw鏂h giermk闚 trzymaj帷ych tarcz herbow (sam herb by tylko malowany lub zosta skuty w p騧niejszym czasie). Pozosta貫 baszty mia造 prost form 逝pinow i by造 r闚ne wysoko軼i murom miejskim.

Mury miejskie Bytomia zosta造 rozebrane na pocz徠ku XIX wieku. Na zdj璚iach z pocz徠ku XX wieku mo瞠my jeszcze zobaczy fragmenty oko這 70 metrowy odcinka przy ko軼iele Franciszkan闚.

Niestety podczas budowy hali sportowej w 1929 roku wi瘯szo嗆 i tego odcinka zosta豉 rozebrana i dzisiaj mo瞠my zobaczy tylko 25 metrowy fragment.

Niewykluczone jednak, 瞠 fundamenty i dolne partie mur闚 zachowa造 si w wielu innych miejscach. Podczas bada archeologicznych odnaleziono odcinki mur闚 na terenie dzisiejszej Agory i przy ulicy Rycerskiej.

Poczyta i podyskutowa o murach miejskich Bytomia mo積a tak瞠 na forum bytomski.pl- zapraszamy.

pi徠ek, 27 lipca 2012

W 2006 roku wyremontowano budynek u zbiegu ulic Prusa i 安i皻okrzyskiej we Wroc豉wiu. Kamienica, kt鏎y przez kilkadziesi徠 lat straszy豉 wroc豉wian, zmieni豉 si – dzi wzbudza zainteresowanie i pozytywne emocje.

Okre郵ana jest jako: „najbardziej oryginalna”, „jedyna taka w Polsce”, „najbardziej zachwycaj帷a kamienica Wroc豉wia i pere趾a architektury secesyjnej”. Tak stolica Dolnego 奸aska, pe貫n gotyckich i barokowych zabytk闚, chwali si secesyjn kamienic!
A My! W Bytomiu jest wiele secesyjnych kamienic. Kilka z nich zaprojektowa Wilhelm Heller, architekt wspomnianej na wst瘼ie kamienicy we Wroc豉wiu. Niekt鏎ym z nich tak瞠 przyda豚y si remont, a miastu podobna dba這嗆 o wizerunek jak we Wroc豉wiu.

Ulica Dworcowa 22 - r鏬 Moniuszki


Przechodz Pa雟two obok niej codziennie. Niekt鏎zy pewnie pami皻aj znajduj帷a si od strony ul. Moniuszki - „Tosce”. Cofnijmy si jednak do o wiele dawniej do czas闚. Do roku 1905, kiedy w豉軼icielem budynku na rogu ulic Dworcowej i Moniuszki (wtedy Gimnazjalnej) by dr Max Bloch*, radca sanitarny i radny miejski Bytomia. Bloch zleci wroc豉wskiemu architektowi, Wilhelmowi Hellerowi, zaprojektowanie w tym miejscu nowej, wi瘯szej, wygodniejszej i bardziej eleganckiej kamienicy.

Na parterze znalaz si sklep i Kulmbacher'owska Piwiarnia, na I i II pi皻rze dwa rezydencyjne, du瞠 mieszkania, a na III pietrze pracownia fotograficzna i mniejsze mieszkanie.

W elewacji zastosowano specjaln glazurowan ceg喚, w r騜nych kolorach i r騜nych rozmiar闚, detale architektoniczne wykonano nie tylko ze sztucznego kamienia, ale tak瞠 – co niezwykle – z metalu. Szklane zadaszenia i metalowe konstrukcje – s najbardziej 鄉ia陰 secesyjna realizacj na terenie G鏎nego 奸御ka.

Architekt by niezwykle dumny ze swego dzie豉, kt鏎e opisa w fachowym tygodniku Ostdeutsche Bau-Zeitung. Dzi瘯i temu opisowi wiemy, 瞠 podczas otwarcie kamienicy przemawia architekt miejski Bytomia Carl Brugger oraz znamy nazwy wszystkich podwykonawc闚, z kt鏎ych zdecydowana wi瘯szo嗆 pochodzi豉 z Wroc豉wia.

Prosz spojrze na te 郵iczne, a tak zaniedbane detale (Nie powinno wydawa si zgody na wstawianie plastikowych okien w budynku wpisanym do rejestru zabytk闚!).

Wystarczy zamkn望 oczy i wyobrazi sobie jak ta kamienica wygl康a豉by po odnowieniu! Czy b璠zie 豉dniejsza od tej wroc豉wskiej?

c.d.n.

------------------
* Max Bloch by wsp馧za這篡cielem i cz這nkiem zarz康u Towarzystwa Muzealno-Historycznego, kt鏎e da這 podwaliny do powstania Muzeum w Bytomiu. Bloch zmar w 1929 roku. Jego dzieci uciek造 przed nazistami do Stan闚 Zjednoczonych, gdzie ich potomkowie 篡j do dzi.

sobota, 21 lipca 2012

Plany najokazalszej kamienicy przy ulicy Krakowskiej - pod numerem 44 - sporz康zi w marcu 1897 roku mistrz murarski Robert Satke dla ober篡sty Isidora B鐬ma.

Jednak ju nast瘼nego miesi帷a zmiany na tych planach zaakceptowa nowy w豉軼iciel - Johann Prassek. Jak g這si trzymana przez anio趾a wst璕a – dom uko鎍zono w roku nast瘼nym.

W 1899 roku kamienica znowu zmieni豉 w豉軼iciela. Zosta nim Maks Angers (1876-1941). Angers prowadzi w Bytomiu fabryczk i hurtowni alkoholi. W kamienicy przy ulicy Krakowskiej otworzy sklepy (wej軼ia po bokach) oraz restauracj i szynk. Subtelnej r騜nicy mi璠zy tymi poj璚iami nie potrafi wyja郾i (w oryginale: „Restaurant” i „Schank-lokal”), restauracja by豉 prawdopodobnie czym wykwintniejszym. W tylnym pomieszczeniu za restauracj mo積a by這 nawet pogra w bilard. Do obu lokali wchodzi這 si przez g堯wn bram zwie鎍zon z這t koron. Po lewej znajdowa豉 si restauracja, po prawej – szynk. Dzi oba wej軼ia s zamurowane, ale o 鈍ietno軼i lokalu 鈍iadcz stiukowe dekoracje na 軼ianach i suficie sieni. Na fryzie przedstawiono dionizyjskie prace i zabawy ma造ch dzieciak闚 - zbieraj帷ych i wrzucaj帷ych winoro郵 do wielkiej beczki, graj帷ych na instrumentach i ta鎍z帷ych czy ucztuj帷ych przy stole.

Kilka lat p騧niej powsta tutaj tak瞠 Hotel Goldene Krone (Z這ta Korona) wymieniony w Ksi捫ce adresowej z 1913 roku. Maks Angres po 郵ubie z R騜 Schickler wyjecha do Hamburga i jak si zdaje, nie prowadzi ju w Bytomiu interes闚, a jedynie wynajmowa nale膨ca wci捫 do niego kamienic. P騧niejsze losy tego 篡dowskiego ma鹵e雟twa, zako鎍zone tragiczn deportacj do Mi雟ka opisuje Hildegard Thevs na stronie kamieni pami璚i. Losy bytomskich 篡d闚 s dzi w ich mie軼ie ca趾iem zapomniane. Zapomniana jest tak瞠 ta pi瘯na, ale zaniedbana kamienica.

Wszystko to mo積a zmieni i przywr鏂i blask naszym zabytkom!

pi徠ek, 29 czerwca 2012

Znajomy z blogu: http://bryla.gazetadom.pl/blogi/art1900 nades豉 mi zapomniany, a jak瞠 wa積y dla historii naszego miasta tekst: „Bytom – projekt rewaloryzacji centrum” pochodz帷y z miesi璚znika „Architektura” nr 11 z roku 1975 (s. 355-357). Tekst ods豉nia wiele zapomnianych aspekt闚 najnowszej historii Bytomia oraz mentalno嗆 闚czesnych 鈔odowisk architektonicznych. Jego znajomo嗆 wydaje mi si na tyle wa積a, 瞠 przytocz tutaj jego obszerne fragmenty i towarzysz帷e mu ilustracje - wraz z w豉snymi uszczypliwymi komentarzami, za kt鏎e z g鏎y przepraszam.

Autor tekstu – Andrzej Gli雟ki – we wst瘼ie pisze:

Bytom jest bodaj najstarszym miastem G鏎no郵御kiego Okr璕u Przemys這wego. O powstaniu miasta zadecydowa造 czynniki najzwyklejsze: warunki fizjograficzne, po這瞠nie na skrzy穎waniu szlak闚 komunikacyjnych i handlowych oraz, co jest najistotniejsze, miejscowe bogactwa naturalne - z這瘸 w璕la kamiennego i rud cynku. Powstanie miasta 鈔edniowiecznego na terenie obecnego 鈔鏚mie軼ia przypuszczalnie przypada na wiek XII.

W rzeczywisto軼i cynk zacz皻o wykorzystywa w Europie dopiero w XVII wieku, a najstarszy przekaz o wydobyciu w璕la kamiennego na G鏎nym 奸御ku (Murcki) pochodzi z 1657 roku. Miasto na obecnym miejscu by這 lokowane w XIII wieku. Wst瘼 ujawnia wi璚 brak wiedzy autora nie tylko w zakresie historii Bytomia, ale tak瞠 historii techniki. Mo瞠 to tym bardziej irytowa, 瞠 tekst utrzymany jest w tonie kategorycznym i autorytatywnym.

Dalsza histori oraz stan obecny (rok 1975) Bytomia Gli雟ki podsumowuje:

Losy miasta w okresie mi璠zywojennym oraz tu po wojnie nie by造 pewne. Dochodzi豉 do tego niezbyt szcz窷liwa dzia豉lno嗆 ludzi odpowiedzialnych za kszta速 przestrzenny miasta i jego wyraz architektoniczny. (…) A miasto t皻ni這 i t皻ni 篡ciem - 187 tys. mieszka鎍闚, 97 tys. zatrudnionych, rozbudowuj帷y si przemys, wzrastaj帷a rola miasta jako o鈔odka centralnego p馧nocnego rejonu GOP — wszystko to wymaga這 szybkich decyzji. Pierwszym optymistycznym symptomem zmian by這 og這szenie przez Towarzystwo Urbanist闚 Polskich w roku 1972, na zlecenie prezydium MRN w Bytomiu, konkursu otwartego studialnego na opracowanie koncepcji zagospodarowania przestrzennego 鈔鏚mie軼ia.

Ta nies豉wna decyzja Miejskiej Rady Narodowej w Bytomiu z 26 pa寮ziernika 1972 roku wywo豉豉 entuzjazm biur architektonicznych. Liczy造 one, 瞠 zostan dostrze穎ne w konkursie co oczywi軼ie wi您a這 si z presti瞠m i korzy軼iami materialnymi. Nic w tym z貫go, gdyby projektanci podeszli do swojej pracy w spos鏏 rzetelny, oparli go na wiedzy i do鈍iadczeniu, a projekty powsta造 z my郵 o rzeczywistych potrzebach mieszka鎍闚. Tak jednak nie by這.



Przypomnijmy dalszy fragment tekstu z „Architektury”:

Na konkurs wp造n窸y 53 prace. S康 konkursowy nie podj掖 jednoznacznej decyzji — przyzna 3 r闚norz璠ne nagrody zespo這m: z Opola, Krakowa i Warszawy. W zasadzie wszystkie prace charakteryzowa造 si lokalizowaniem centrum prostopadle do osi wsch鏚-zach鏚 w powi您aniu z dworcem PKP i PKS. W opracowaniach zwraca這 uwag: poszanowanie historycznego uk豉du urbanistycznego Starego Miasta z tendencja do wydobycia jego 鈔edniowiecznego zarysu, nieliczenie si z zabudow XIX-wieczn, przeskalowanie nowych za這瞠 w stosunku do istniej帷ego miasta i niepreferowanie rozwoju centrum w kierunku zachodnim.

Nieliczenie si z historyczn zabudow by這 cech charakterystyczne dla architekt闚 z 53 zespo堯w! Dzi napawa nas to trwog, a Gli雟ki, wr璚z przeciwnie, w tej sytuacji pozostawa optymist:

Drugim optymistycznym symptomem zmian by這 to, 瞠 projekty nie posz造 do lamusa. W roku 1973, po rezygnacji zespo逝 opolskiego i krakowskiego, opracowanie planu szczeg馧owego zagospodarowania przestrzennego 鈔鏚mie軼ia miasta powierzono zespo這wi warszawskiemu.(...) Podj瘭i si (oni) zadania przywr鏂enia jego zabytkowego uk豉du i powi您ania go z g堯wn osi kompozycyjna centrum. (…) Najwi璚ej w徠pliwo軼i budzi mo瞠 wyburzenie bloku mi璠zy placem Ko軼iuszki i ulica Jainty. Autorzy planu zdecydowali si na to i chyba s逝sznie. Pomijaj帷 ma貫 warto軼i architektoniczne tego bloku, „zatka” on naturalne przedpole dawnego miasta. Cho musz przyzna, 瞠 decyzja ta wywo逝je mieszane uczucia zar闚no z uwagi na oryginalny, wytworzony przypadkowo, kszta速 placu Ko軼iuszki, jak i na ca趾owite rozerwanie naros貫j tkanki miejskiej. Stworzenie jednak nowego placu — forum miasta pozwala nie tylko na ods這ni璚ie kszta速u 鈔edniowiecznego, lecz r闚nie na p造nne po陰czenie Starego Miasta z zasadniczym nowym centrum og鏊nomiejskim — zespo貫m trzech dom闚 towarowych.

Niewiarygodne, ale autor uwa瘸, 瞠 poprzez wybudowanie betonowych klock闚 ods這ni kszta速 鈔edniowiecznego miasta. Klocki mia造 si璕a daleko na zach鏚, planowano bowiem tak瞠 wybudowa je w miejscu s康u i wiezienia. To akurat nie dziwi. 1981 roku prokuratorka bada豉 spraw wyburzenia „kwarta逝”, wi璚 ch耩 pozbycia si tych budynk闚 鈍iadczy o dalekowzroczno軼i warszawskich urbanist闚.



Na szcz窷cie dla Bytomia, ta radosna tw鏎czo嗆 nie zosta豉 w pe軟i doceniona i zaakceptowana co oczywi軼ie zasmuci這 piewc betonowych potwor闚, kt鏎y w dalszej cz窷ci artyku逝 napisa:

Przyznam si, 瞠 ogl康aj帷 prace zaprezentowane przez zespo造 Inwestprojektu (dwie z Katowic i jedna z Gliwic) rozczarowa貫m si. (…) W okre郵one dzia趾i „wt這czono” kubatur bez ogl康ania si na otoczenie. Stad wszystkie opracowania cechuje jedno — obco嗆 w stosunku do otoczenia, pretensjonalno嗆 bry i agresywno嗆 elewacji.

I w tym miejscu powinien by koniec historii optymistycznej, bo na razie nie wida dalszych pozytywnych dzia豉. W豉dze miejskie Bytomia, konsekwentnie realizuj帷e podstawowe zadania, zleci造 w tym roku trzem zespo這m opracowanie por闚nawcze (bo trudno je nazwa konkursem) koncepcji urbanistyczno-architektonicznej fragmentu centrum obejmuj帷ego obszar najbardziej dyskusyjny — cz窷 placu P. Maciejewskiej a po istniej帷y budynek s康u.

Domy郵am si, 瞠 projektanci z Inwestprojektu nie nale瞠li do kr璕u towarzysko-zawodowego Andrzeja Gli雟kiego, dlatego ten ostro krytykuje ich koncepcj:

W rozmowie z architektem miejskim i g堯wnym projektantem planu szczeg馧owego pad這 sformu這wanie: ,,W przedstawionych pracach nie ma w og鏊e architektury”. A wi璚 co dalej? Architekt miejski jest pesymist. Rozumiem to — miasto potrzebuje jak najszybciej realizacji, zbyt d逝go czeka這 na decyzj.

Oczywi軼ie miasto nie potrzebowa這 tych koszmarnych i nieekonomicznych projekt闚, zale瘸這 na tym biurom projektowe, szczeg鏊nie tym preferowane przez Gli雟kiego:

Ale z drugiej strony, czy wybranie z trzech z造ch (lub s豉bych) jednego projektu do dalszego opracowania jest s逝szne? Decyzja wyburzenia XIX-wiecznego bloku by豉 bardzo trudna, kto podejmie takie ryzyko w przysz這軼i? Moim zdaniem, a瞠by nie zaprzepa軼i cennych warto軼i osi庵ni皻ych dot康, nale瘸這by jednak zorganizowa konkurs zamkni皻y, a nawet otwarty - bo dyskusja nad tym fragmentem miasta mo瞠 naprawd przypomina burz, jaka rozp皻a豉 si po likwidacji hal paryskich.

W taki spos鏏 przepychali si tak zwani urbani軼i sprzed czterdziestu lat. Paradoksalnie dzi瘯i tej szarpaninie termin wyburze by odk豉dany i ostatecznie w 1979 roku destrukcji uleg tylko (!) kwarta mi璠zy pl. Ko軼iuszki i ulica Jainty. Czterdzie軼i lat temu ma豉 grupa lobbyst闚 kieruj帷a si ch璚i stosunkowo skromnego zysku by豉 w stanie zniszczy spora cz窷 Bytomia. Co pa雟twu to przypomina?

Bytom – hasie, szk這, bele co – to jednak blog z natury optymistyczny, wierz wi璚 瞠 nauczeni do鈍iadczeniami z 1979 i 2011 roku bytomianie do kolejnych takich pomys堯w nie dopuszcz.

 
1 , 2 , 3