pi徠ek, 29 czerwca 2012

Znajomy z blogu: http://bryla.gazetadom.pl/blogi/art1900 nades豉 mi zapomniany, a jak瞠 wa積y dla historii naszego miasta tekst: „Bytom – projekt rewaloryzacji centrum” pochodz帷y z miesi璚znika „Architektura” nr 11 z roku 1975 (s. 355-357). Tekst ods豉nia wiele zapomnianych aspekt闚 najnowszej historii Bytomia oraz mentalno嗆 闚czesnych 鈔odowisk architektonicznych. Jego znajomo嗆 wydaje mi si na tyle wa積a, 瞠 przytocz tutaj jego obszerne fragmenty i towarzysz帷e mu ilustracje - wraz z w豉snymi uszczypliwymi komentarzami, za kt鏎e z g鏎y przepraszam.

Autor tekstu – Andrzej Gli雟ki – we wst瘼ie pisze:

Bytom jest bodaj najstarszym miastem G鏎no郵御kiego Okr璕u Przemys這wego. O powstaniu miasta zadecydowa造 czynniki najzwyklejsze: warunki fizjograficzne, po這瞠nie na skrzy穎waniu szlak闚 komunikacyjnych i handlowych oraz, co jest najistotniejsze, miejscowe bogactwa naturalne - z這瘸 w璕la kamiennego i rud cynku. Powstanie miasta 鈔edniowiecznego na terenie obecnego 鈔鏚mie軼ia przypuszczalnie przypada na wiek XII.

W rzeczywisto軼i cynk zacz皻o wykorzystywa w Europie dopiero w XVII wieku, a najstarszy przekaz o wydobyciu w璕la kamiennego na G鏎nym 奸御ku (Murcki) pochodzi z 1657 roku. Miasto na obecnym miejscu by這 lokowane w XIII wieku. Wst瘼 ujawnia wi璚 brak wiedzy autora nie tylko w zakresie historii Bytomia, ale tak瞠 historii techniki. Mo瞠 to tym bardziej irytowa, 瞠 tekst utrzymany jest w tonie kategorycznym i autorytatywnym.

Dalsza histori oraz stan obecny (rok 1975) Bytomia Gli雟ki podsumowuje:

Losy miasta w okresie mi璠zywojennym oraz tu po wojnie nie by造 pewne. Dochodzi豉 do tego niezbyt szcz窷liwa dzia豉lno嗆 ludzi odpowiedzialnych za kszta速 przestrzenny miasta i jego wyraz architektoniczny. (…) A miasto t皻ni這 i t皻ni 篡ciem - 187 tys. mieszka鎍闚, 97 tys. zatrudnionych, rozbudowuj帷y si przemys, wzrastaj帷a rola miasta jako o鈔odka centralnego p馧nocnego rejonu GOP — wszystko to wymaga這 szybkich decyzji. Pierwszym optymistycznym symptomem zmian by這 og這szenie przez Towarzystwo Urbanist闚 Polskich w roku 1972, na zlecenie prezydium MRN w Bytomiu, konkursu otwartego studialnego na opracowanie koncepcji zagospodarowania przestrzennego 鈔鏚mie軼ia.

Ta nies豉wna decyzja Miejskiej Rady Narodowej w Bytomiu z 26 pa寮ziernika 1972 roku wywo豉豉 entuzjazm biur architektonicznych. Liczy造 one, 瞠 zostan dostrze穎ne w konkursie co oczywi軼ie wi您a這 si z presti瞠m i korzy軼iami materialnymi. Nic w tym z貫go, gdyby projektanci podeszli do swojej pracy w spos鏏 rzetelny, oparli go na wiedzy i do鈍iadczeniu, a projekty powsta造 z my郵 o rzeczywistych potrzebach mieszka鎍闚. Tak jednak nie by這.



Przypomnijmy dalszy fragment tekstu z „Architektury”:

Na konkurs wp造n窸y 53 prace. S康 konkursowy nie podj掖 jednoznacznej decyzji — przyzna 3 r闚norz璠ne nagrody zespo這m: z Opola, Krakowa i Warszawy. W zasadzie wszystkie prace charakteryzowa造 si lokalizowaniem centrum prostopadle do osi wsch鏚-zach鏚 w powi您aniu z dworcem PKP i PKS. W opracowaniach zwraca這 uwag: poszanowanie historycznego uk豉du urbanistycznego Starego Miasta z tendencja do wydobycia jego 鈔edniowiecznego zarysu, nieliczenie si z zabudow XIX-wieczn, przeskalowanie nowych za這瞠 w stosunku do istniej帷ego miasta i niepreferowanie rozwoju centrum w kierunku zachodnim.

Nieliczenie si z historyczn zabudow by這 cech charakterystyczne dla architekt闚 z 53 zespo堯w! Dzi napawa nas to trwog, a Gli雟ki, wr璚z przeciwnie, w tej sytuacji pozostawa optymist:

Drugim optymistycznym symptomem zmian by這 to, 瞠 projekty nie posz造 do lamusa. W roku 1973, po rezygnacji zespo逝 opolskiego i krakowskiego, opracowanie planu szczeg馧owego zagospodarowania przestrzennego 鈔鏚mie軼ia miasta powierzono zespo這wi warszawskiemu.(...) Podj瘭i si (oni) zadania przywr鏂enia jego zabytkowego uk豉du i powi您ania go z g堯wn osi kompozycyjna centrum. (…) Najwi璚ej w徠pliwo軼i budzi mo瞠 wyburzenie bloku mi璠zy placem Ko軼iuszki i ulica Jainty. Autorzy planu zdecydowali si na to i chyba s逝sznie. Pomijaj帷 ma貫 warto軼i architektoniczne tego bloku, „zatka” on naturalne przedpole dawnego miasta. Cho musz przyzna, 瞠 decyzja ta wywo逝je mieszane uczucia zar闚no z uwagi na oryginalny, wytworzony przypadkowo, kszta速 placu Ko軼iuszki, jak i na ca趾owite rozerwanie naros貫j tkanki miejskiej. Stworzenie jednak nowego placu — forum miasta pozwala nie tylko na ods這ni璚ie kszta速u 鈔edniowiecznego, lecz r闚nie na p造nne po陰czenie Starego Miasta z zasadniczym nowym centrum og鏊nomiejskim — zespo貫m trzech dom闚 towarowych.

Niewiarygodne, ale autor uwa瘸, 瞠 poprzez wybudowanie betonowych klock闚 ods這ni kszta速 鈔edniowiecznego miasta. Klocki mia造 si璕a daleko na zach鏚, planowano bowiem tak瞠 wybudowa je w miejscu s康u i wiezienia. To akurat nie dziwi. 1981 roku prokuratorka bada豉 spraw wyburzenia „kwarta逝”, wi璚 ch耩 pozbycia si tych budynk闚 鈍iadczy o dalekowzroczno軼i warszawskich urbanist闚.



Na szcz窷cie dla Bytomia, ta radosna tw鏎czo嗆 nie zosta豉 w pe軟i doceniona i zaakceptowana co oczywi軼ie zasmuci這 piewc betonowych potwor闚, kt鏎y w dalszej cz窷ci artyku逝 napisa:

Przyznam si, 瞠 ogl康aj帷 prace zaprezentowane przez zespo造 Inwestprojektu (dwie z Katowic i jedna z Gliwic) rozczarowa貫m si. (…) W okre郵one dzia趾i „wt這czono” kubatur bez ogl康ania si na otoczenie. Stad wszystkie opracowania cechuje jedno — obco嗆 w stosunku do otoczenia, pretensjonalno嗆 bry i agresywno嗆 elewacji.

I w tym miejscu powinien by koniec historii optymistycznej, bo na razie nie wida dalszych pozytywnych dzia豉. W豉dze miejskie Bytomia, konsekwentnie realizuj帷e podstawowe zadania, zleci造 w tym roku trzem zespo這m opracowanie por闚nawcze (bo trudno je nazwa konkursem) koncepcji urbanistyczno-architektonicznej fragmentu centrum obejmuj帷ego obszar najbardziej dyskusyjny — cz窷 placu P. Maciejewskiej a po istniej帷y budynek s康u.

Domy郵am si, 瞠 projektanci z Inwestprojektu nie nale瞠li do kr璕u towarzysko-zawodowego Andrzeja Gli雟kiego, dlatego ten ostro krytykuje ich koncepcj:

W rozmowie z architektem miejskim i g堯wnym projektantem planu szczeg馧owego pad這 sformu這wanie: ,,W przedstawionych pracach nie ma w og鏊e architektury”. A wi璚 co dalej? Architekt miejski jest pesymist. Rozumiem to — miasto potrzebuje jak najszybciej realizacji, zbyt d逝go czeka這 na decyzj.

Oczywi軼ie miasto nie potrzebowa這 tych koszmarnych i nieekonomicznych projekt闚, zale瘸這 na tym biurom projektowe, szczeg鏊nie tym preferowane przez Gli雟kiego:

Ale z drugiej strony, czy wybranie z trzech z造ch (lub s豉bych) jednego projektu do dalszego opracowania jest s逝szne? Decyzja wyburzenia XIX-wiecznego bloku by豉 bardzo trudna, kto podejmie takie ryzyko w przysz這軼i? Moim zdaniem, a瞠by nie zaprzepa軼i cennych warto軼i osi庵ni皻ych dot康, nale瘸這by jednak zorganizowa konkurs zamkni皻y, a nawet otwarty - bo dyskusja nad tym fragmentem miasta mo瞠 naprawd przypomina burz, jaka rozp皻a豉 si po likwidacji hal paryskich.

W taki spos鏏 przepychali si tak zwani urbani軼i sprzed czterdziestu lat. Paradoksalnie dzi瘯i tej szarpaninie termin wyburze by odk豉dany i ostatecznie w 1979 roku destrukcji uleg tylko (!) kwarta mi璠zy pl. Ko軼iuszki i ulica Jainty. Czterdzie軼i lat temu ma豉 grupa lobbyst闚 kieruj帷a si ch璚i stosunkowo skromnego zysku by豉 w stanie zniszczy spora cz窷 Bytomia. Co pa雟twu to przypomina?

Bytom – hasie, szk這, bele co – to jednak blog z natury optymistyczny, wierz wi璚 瞠 nauczeni do鈍iadczeniami z 1979 i 2011 roku bytomianie do kolejnych takich pomys堯w nie dopuszcz.

poniedzia貫k, 25 czerwca 2012

Pomijaj帷 silny udzia polityk闚 w akcji referendalnej, wci捫 jest to jakim wyrazem obywatelskiego zrywu. Chcia豚ym, 瞠by w tym przyp造wie spo貫cznej si造 nie sko鎍zy這 si tylko na odwo豉niu prezydenta i Rady Miejskiej. P鎩d幟y dalej! Niech mieszka鎍y przejm w豉dz w Bytomiu!

herb miasta Bytomia

To ostatnie zdanie jest oczywi軼ie mrzonk, ale mo積a chocia cz窷ciowo "podzieli si w豉dz" z mieszka鎍ami. Wybory co 4 lata to zdecydowanie za ma這, aby bytomianie mogli mie realny wp造w na losy swojego miasta. Trzeba czego wi璚ej.

Jaki czas temu Wojciech Staszczak ze stowarzyszenia Projekt Bytom stworzy projekt Inicjatywy Uchwa這dawczej Mieszka鎍闚. To rozwi您anie z powodzeniem funkcjonuje ju w wielu miastach Polski (np. Katowice, Szczecin), ale wci捫 nie uzyska這 poparcia w鈔鏚 w豉dz Bytomia. Projekt by przedstawiany zar闚no przedstawicielom koalicji, jak i opozycji, lecz 瘸dna ze stron nie podj窸a konkretnych dzia豉, by wprowadzi go w 篡cie.A o co chodzi? Dzi瘯i IUM mieszka鎍y po zebraniu stosownej ilo軼i podpis闚, mog sk豉da w豉sne projekty uchwa do Rady Miejskiej i w ten spos鏏 aktywnie wp造wa na obowi您uj帷e prawo miejscowe. W tej chwili projekty uchwa mog wnosi jedynie radni i prezydent - bytomianie mog jedynie pr鏏owa zainteresowa ich swoimi pomys豉mi, ale nic ponad to.

Co jeszcze? Bud瞠t obywatelski. Od przysz貫go roku takie rozwi您anie ma funkcjonowa w Chorzowie i D帳rowie G鏎niczej. Za jego spraw w bud瞠cie tych gmin znajdzie si pewna pula pieni璠zy (6 mln z w Chorzowie i 8 mln z w DG), kt鏎a b璠zie przeznaczana na problemy zg豉szane przez mieszka鎍闚 za pomoc ankiet. W ten spos鏏 obywatele b璠 mogli doprowadzi do naprawy chodnik闚 przy swoich ulicach, budowy wiat przystankowych itp. Pomys wdro瞠nia bud瞠tu obywatelskiego w Bytomiu zg豉sza radny Mariusz Kurz徠kowski, dlatego mam nadziej, 瞠 po wyborach ta idea uzyska odpowiednie poparcie w naszej radzie.

Kolejna sprawa, to Rady Dzielnic. To nast瘼ne rozwi您anie, kt鏎e przybli瘸 w豉dz mieszka鎍om. Zosta這 ono ju wprowadzone w Bytomiu, ale na razie funkcjonuje wy陰cznie w Miechowicach, natomiast w Stolarzowicach, G鏎nikach i Bobrku trwa procedura ich powo豉nia. Aby powsta造 kolejne rady dzielnic, potrzebne jest zawi您anie grupy inicjatywnej przez mieszka鎍闚, kt鏎a nast瘼nie musi zebra odpowiedni liczb podpis闚 pod wnioskiem o utworzenie Rady Dzielnicy. Ten z kolei jest p騧niej sk豉dany Radzie Miejskiej, sprawdzaj帷ej czy warunki formalne zosta造 spe軟ione. Je郵i tak jest, to og豉szane s wybory. Radni dzielnicowi pe軟i swoj funkcj spo貫cznie, a ich kompetencje opieraj si na opiniowaniu decyzji w豉dz miejskich oraz wnioskowanie o rozwi您ywanie problem闚 mieszka鎍闚.

Je瞠li te trzy rozwi您ania zosta造by wprowadzone w naszym mie軼ie, bytomianie nie musieliby si ju ucieka do tak drastycznych krok闚, jak referendum. W闚czas rz康zenie miastem mog這by wreszcie przypomina dialog w豉dz z mieszka鎍ami. Nie by這by innego wyj軼ia, bo prezydent i Rada Miejska w ko鎍u musieliby si zacz望 liczy ze zdaniem obywateli. Do tej pory wygl康a這 to tak, 瞠 rz康z帷y przez 4 lata robili, co chcieli. Referendum pokaza這, 瞠 wszystko ma swoje granice. Licz, 瞠 od teraz obywatelska w豉dza b璠zie bardziej znacz帷a w mie軼ie.

sobota, 23 czerwca 2012

Miesi帷 przed referendum mieli鄉y dosy niejasn wiedz o skomplikowanej bytomskiej polityce. W skr鏂ie: jedna strona (rz康z帷a) twierdzi豉, 瞠 „musi podejmowa trudne decyzje z poczuciem odpowiedzialno軼i”, a druga (opozycja) 瞠 „w豉dza oszcz璠za na wszystkim, ale nie na sobie i swoich wsp馧pracownikach, kt鏎zy kosz publiczna kas”. Zwyk造 mieszkaniec miasta, kt鏎y chcia豚y pozna prawd, musia si napracowa, by zdoby szerok wiedz z r騜nych dziedzin. Musia豚y pozna ustawy samorz康owe, bud瞠t miasta za ostatnie kilkana軼ie lat, a w terenie skonfrontowa realia z urz璠ow dokumentacj.Pogr捫onym w rozterkach bytomianom nieoczekiwanie przysz造 w sukurs og這szenia i plakaty rz康z帷ej koalicji. „Jest dobrze, 酥ij, nie interesuj si polityk, a b璠zie jeszcze lepiej”.

Ka盥y bytomianin - poza emerytk Helen i maturzyst Dominikiem - zorientowa si, 瞠 pr鏏uj go… Odwie嗆 od korzystania z praw i przywilej闚, jakich dostarcza demokracja, bo autocenzura nie pozwala mi tego dosadniej nazwa.17 czerwca za odwo豉niem prezydenta miasta glosowa這 28.154 bytomian, przeciw by這 771; za odwo豉niem rady miejskiej g這sowa這 28.019, przeciw 865. Taka jednomy郵no嗆 rzadko si w polskim spo貫cze雟twie zdarza. Nast瘼nego dnia by豉 pi瘯na pogoda, ale nie by to w Bytomiu jedyny pow鏚 u鄉iech闚 na twarzach. Mieszka鎍y podawali sobie r璚e i nawzajem gratulowali wyniku referendum.

Niestety rado嗆 nie potrwa d逝go. Za kilka miesi璚y politycy od prawej do lewej (w tym radni, kt鏎zy zostali odwo豉ni przyt豉czaj帷a wi瘯szo軼i g這s闚) zn闚 b璠 chcieli „podejmowa trudne decyzje z poczuciem odpowiedzialno軼i”. Wtedy - bytomianie nie mog spa.

p.s.

Jutro pora na Nowy Bytom – czyli referendum w Rudzie 奸御kiej.

鈔oda, 20 czerwca 2012

To jedna z najpi瘯niejszych secesyjnych kamienic Bytomia. Tylko tutaj zachowa造 si ma貫 soczewkowe szyby – kt鏎e b造szcz si w popo逝dniowym s這鎍u ju od 107 lat.


Kamienica jest bardzo malarsko zaprojektowana, pod wzgl璠em formy i materia逝. Wszystko tu jest asymetryczne i kontrastowe. Zr騜nicowane wykusze – ma造 jednokondygnacyjny jak w 鈔edniowiecznej wie篡, czy wielokondygnacyjn na naro積iku – typowy dla kamienic. Okna – potr鎩ne lub pojedyncze – zamkni皻e prosto lub 逝kiem.Szczyty schodkowy, tr鎩k徠ny lub poprowadzony p造nna secesyjn linia. Najciekawsze s jednak kolory. Czerwona ceg豉 ze wstawkami z zielonej klinkierowej, piaskowy kolor tynk闚, seledynowa stolarka – drwi, okna, altanka; zielone elementy metaloplastyki – kraty, balkoniki oraz wspomniane soczewkowe okna. Bardziej wygl康a to jak pomys malarza ni architekta.


Autorem projektu by mistrz murarski Eduard Arndt, kt鏎y prowadzi firm budowlan w Karbiu przej皻a po Bertholdzie Boenischu.



Boenisch, (prawdopodobnie) te嗆 Arndta, dorobi si znacznego maj徠ku na swojej firmie budowlanej i 篡 ju wtedy jako rentier we Wroc豉wiu. By rozkr璚i interes budowlany Arndt przeni鏀 siedzib firmy i swoje mieszkanie z Karbia do Bytomia, a 瞠 by這 taniej – to tak naprawd na pod bytomski Rozbark. To by豉 鈍ietna parcela! Obok znajdowa豉 si siedziba Bytomskiego Starostwa Powiatowego (dzi budynek Muzeum G鏎no郵御kiego), a naprzeciw – Moltkeplatz - najwi瘯szy plac targowy Bytomia – bo tutaj przecie bieg豉 granica mi璠zy miastem Bytom a osad Rozbark.



Arndt zaprojektowa kamienic (a w zasadzie zesp鏊 dw鏂h kamienic) w czerwcu 1905 roku, a w grudniu tego roku budynek by ju gotowy i wprowadzali si pierwsi lokatorzy.



荑czesny bum ekonomiczny powodowa, 瞠 mieszkania, nawet te najdro窺ze nie sta造 puste. Warto przypomnie, 瞠 przez pewien czas mieszka tutaj tak瞠 szwagier Arndta – Paul Klaus, kompozytor popularnych w闚czas walc闚.

Mimo swojej niew徠pliwej artystycznej warto軼i budynek na rogu ulic Korfantego i Soko豉 nie jest wpisany do rejestru zabytk闚. Jego stan wci捫 si pogarsza. Jeszcze w latach trzydziestych nakazano usun望 ozdobne sterczyny na szczytach budynku. Niedawno wymieniono drzwi wej軼iowe, a cz窷 okien zmieniono na plastikowe (!), tylko cze嗆 z autentycznych wci捫 ma seledynowy kolor. Pozosta貫 lokatorzy przemalowali na najdziwniejsze, zupe軟ie z sob nieharmonizuj帷e kolory. Smutny widok przedstawia brama z niewidocznymi pod odchodz帷 farb secesyjnymi ozdobami.

A przecie niewielkim kosztem pracy i dba這軼i mo積a by tutaj przywr鏂i dawny blask.

p.s.


i jeszcze stiuki w mieszkaniu – zdj璚ie nades豉ne przez czytelnika – o tym nie mia貫m poj璚ia!

鈔oda, 13 czerwca 2012

Ile w Bytomiu zachowa這 si takich sklep闚? Sklep闚, w kt鏎ych mi豉 obs逝ga i schludny wystr鎩 陰czy si z poszanowaniem tradycji.

Pomys by Daniela. Od trzech lat fotografuj „stary” Bytom – rze嬌y na elewacjach, witra瞠 w klatkach schodowych czy malownicze podw鏎ka, ale nigdy nie pomy郵a貫m o sklepach. Sklepy tak cz瘰to zmieniaj nie tylko w豉軼iciela, ale tak瞠 asortyment, 瞠 nie powinno si nic zachowa. Jednak s wyj徠ki. Tak jest w sklepie mi瘰nym przy ulicy Mickiewicza.

Bardzo nas ucieszy這 mi貫 przyj璚ie. Panie pozwoli造 nam roz這篡 statyw i wszystko fotografowa. To r闚nie dzi瘯i nim mo瞠cie zobaczy kafelki ze sklepu mistrza rze幡iczego Ferdinanda Dombka.

Taka ma豉 Europa. Nikomu tu nie przeszkadza造 i nie przeszkadzaj napis z nazwiskiem dawnego w豉軼iciela, a tym bardziej sympatyczne kafelki z wo貫m i krow.

Zacznijmy jednak od pocz徠ku, czyli roku 1903. Na terenie dawnej kopalni cynku Rococo, na zupe軟ych nieu篡tkach, gdzie nie by這 nawet jednej wiejskiej cha逝py, zacz窸y powstawa wtedy 5-kondygnacyjne kamienice. Wytyczono tu kilka ulic, w tym Friedrichstra絽 (dzisiaj ulica Mickiewicza) gdzie pod numerem 12 powsta豉 kamienica Wilhelma Struziny. Zaprojektowa j budowniczy Alfons Powolik w stylueklektyzmu, z malowniczymi trzykondygnacyjnymi logiami i pseudobarokowymi szczytami po bokach. Na parterze, po lewej stronie znalaz si wtedy tylko jeden sklep, a cz窷 鈔odkow parteru zaprojektowano jako mieszkania.

Ju po kilku latach kamienica zmieni豉 w豉軼iciela. Z ksi捫ki adresowej z roku 1912 dowiadujemy si, 瞠 nale瘸豉 do handlarza zwierz皻ami gospodarczymi (niemieckie: Viehh鄚dler) Franza Dombka. Pi皻na軼ie lat p騧niej, w 1927 roku jako w豉軼iciel kamienicy figuruje zapewne syn Franza - mistrz rze幡iczy (niemieckie: Fleischmeister) Ferdninad Dombek. To on musia zleci przebudow mieszka w 鈔odkowej cz窷ci parteru na sklep mi瘰ny. Dla zachowania higieny wszystkie 軼iany wy這穎no glazurowanymi kafelkami pochodz帷ymi ze sp馧ki Emil Elsner – Hurtownia Budowlana mieszcz帷ej si w Bytomiu przy ulicy Chorzowskiej (Emil Elsner G.m.b.H. Baumaterialen-Grosshandlung, K霵igshtter-Chaussee 10a).

W鈔鏚 kafelek znalaz造 si cztery (po dwie identyczne pary) 郵iczne z wizerunkami m篹czyzny i wo逝 oraz kobiety i krowy.

Taka drobna rzecz a cieszy. 畝l wi璚 瞠 nie mo瞠my zobaczy dawnego wyposa瞠nia o wiele bogatszych sklep闚 przy Rynku, Bulwarze (Placu Ko軼iuszki) czy ulicy Dworcowej, liczymy jednak, 瞠 co jeszcze w Bytomiu znajdziemy.

10:28, marek-wojcik-bytom , Detale
Link Komentarze (13) »