Bytom - hasie, szkło i bele co

Bytom jest takim miastem, które cały czas zaskakuje. Ci, co śledzą mojego bloga, zapewne nie raz dziwili się co takiego można znaleźć w tym mieście. Jedną z takich rzeczy jest posąg chłopca na niedźwiadku, stojący u zbiegu ulic Fałata i Kraszewskiego. Tą rzeźbę zna bardzo wielu mieszkańców, choć dla znacznej grupy wciąż jest ciekawostką. Znajduje się na osiedlu zabudowanym prostymi, bardzo oszczędnymi w formie kamienicami - gdy ktoś nie zna tego fragmentu Bytomia, w życiu by nie przewidział, że akurat tam będzie stać taka rzeźba.

Posąg wyszedł spod dłuta Waltera Tuckermanna, który po I Wojnie Światowej osiadł w Bytomiu. Jego autorstwa jest wiele rzeźb zdobiących bytomskie budynki. Jednymi z najbardziej znanych bytomskich dzieł tego artysty są postacie na tzw. "Pulokschule" (:P) przy ul. Chrzanowskiego. Niebawem pokażę inne jego prace i jestem pewien, że także wielu zaskoczą :).

Nadeszła wiosna. Zostało to już zaklepane i nie ma odwrotu. Dlaczego? Bo na Rynku stanęły ogródki! Sezon na przesiadywanie na wolnym powietrzu przy piwku, bądź kawie uważam za rozpoczęty!

Co by złego o Bytomiu nie mówić, to trzeba przyznać, że latem życie na naszym Rynku bije na głowę wszystkie okoliczne miasta. Przez te kilka ciepłych miesięcy w roku można się tu poczuć jak w jakimś dużym ośrodku turystycznym. Nikomu się nie śpieszy, wszyscy się śmieją, ogólnie jest bardzo błoga, przyjemna atmosfera. To jest coś, czego np. Katowice mogą nam pozazdrościć.

Nasz Rynek idealnie nadaje się do takiej funkcji. Chwała projektantowi, że w taki, a nie inny sposób rozplanował formę tego placu. Dzięki niej rzeczywiście jest on swojego rodzaju forum, gdzie spotykają się mieszkańcy, by wspólnie rozmawiać.

Z racji bardzo długiej, niemieckiej przeszłości Bytomia, po wojnie za wszelką cenę starano się udowodnić, iż zawsze był polskim miastem. Z tego względu niemalże wymazano pamięć o najznakomitszych obywatelach. Teraz, gdy Polska jest wolnym krajem, powinno się przypomnieć o tych, którym Bytom wiele zawdzięcza.

Jedną z tych osób jest Georg Brüning. Niegdyś jego imię nosiła dzisiejsza ulica Drzymały i Szkoła Podstawowa nr 5 stojąca u wylotu tej drogi. Dlaczego? Był to bowiem burmistrz, rządy którego wprowadziły miasto w czas największego prosperity w historii. Niedościgniony wzór dla wszystkich dotychczasowych prezydentów. To jemu zawdzięczamy szeroko zakrojoną modernizację Bytomia na przełomie XIX i XX wieku. Gdy kierował miastem, powstały wodociągi i kanalizacja, sieć elektryczna, pierwsza linia tramwajowa, większość brukowanych ulic, zoo, budynki rzeźni, Opery Śląskiej (wówczas teatru miejskiego), IV Liceum Ogólnokształcącego (szkoły realnej), Sanepidu (Instytutu Higienicznego), koszar przy ul. Smolenia, Urzędu Miejskiego (Sądu Cywilnego) i wiele innych wspaniałych budowli. Rozwój miasta w tym okresie miał też swoje odzwierciedlenie w przyroście ludności. Gdy Brüning obejmował urząd w Bytomiu mieszkało ok. 22 tys. ludzi. Po jego odejściu populacja miasta podwoiła się - żyło tu wówczas 53 tys. bytomian.

Za swoje zasługi Rada Miejska uczyniła go dożywotnio burmistrzem Bytomia. Funkcję sprawował jednak 37 lat i zrezygnował z niej w 1919 roku z powodu podeszłego wieku. Odznaczono go Orderem Czerwonego Orła, Orderem Korony oraz Krzyżem Rycerskim Papieskiego Orderu Św. Grzegorza oraz uczyniono honorowym obywatelem miasta. Cieszył się tak ogromnym uznaniem wśród mieszkańców, że podarowano mu na własność willę ozdobioną herbem miasta, w której mieszkał wraz z rodziną aż do śmierci. 

Zatrważające jest, że np. postać Drzymały, nie posiadająca nawet najmniejszego związku z Bytomiem, została uhonorowana nadaniem placu i ulicy jego imienia, natomiast człowiek o tak ogromnych zasługach dla miasta, nie ma tu nawet swojej tablicy... Całe szczęście, wciąż istnieje willa przy alei Legionów, będąca swojego rodzaju pomnikiem Brüninga.

Zaprojektował ją architekt miejski Carl Brugger. Wzniesiona została w 1901 roku w sąsiedztwie szkoły noszącej imię wielkiego burmistrza. Reprezentuje popularny w Bytomiu styl secesyjny. Wzorowana jest na rozwiązaniach wiedeńskich, o fasadzie zbudowanej z prostopadłościennych brył, licowana białą i kobaltową glazurą, z bogatym geometrycznym, zoomorficznym i antropo-morficznym detalem. Wyróżniającym się elementem jest duży herb Bytomia znajdujący się w centralnej części fasady od strony ulicy. Budynek otacza oryginalne, kute ogrodzenie z motywami roślinnymi.

Do niedawna w willi mieściła się Wojskowa Komisja Uzupełnień, lecz przed kilkoma laty trafiła w ręce właściciela bytomskiej firmy PRO-ICE, który planował umieścić w niej centrum szkoleniowo-konferencyjne. Z tego względu przeprowadzono gruntowną renowację obiektu, lecz na finiszu prac biznesmen zmarł. Jego spadkobiercy zrezygnowali z kontynuowania inwestycji i mając zaledwie 15% prac do wykonania, postanowili sprzedać budynek. Obecnie trwają poszukiwania nowego właściciela, od którego będzie zależeć przyszłość domu największego burmistrza w historii miasta...

Pomysł zorganizowania zlotu osób przebranych za superbohaterów zdaje się prosty i z pozoru mógłby zostać zrealizowany wszędzie. Jednak to właśnie w Bytomiu jest on z powodzeniem organizowany od kilku lat.

Myślę, że do takiej akcji mogło dojść tylko w mieście, w którym tkwią duże pokłady pozytywnej energii. Gdzie indziej klepano by się w głowę, słysząc o pomyśle wyskakiwania w głupawym stroju na ulice. Ale nie w Bytomiu. Tu da się robić rzeczy wielkie, choć często trzeba wziąć na klatę poważne wyzwania. Tak jak nowojorczycy co roku jeżdżą metrem w samych galotach, tak bytomianie zakładają majtki na getry, by po prostu dobrze się zabawić.

Ostatnia edycja Międzygalaktycznego Zlotu Superbohaterów kolejny raz okazała się sukcesem. Organizatorom udało się nawet zakląć pogodę, tak aby na kilka godzin wyszło słońce. Przemarsz kolorowych postaci pokazał, że to miasto, to nie tylko zamknięte kopalnie i piękne, acz walące się kamienice, ale przede wszystkim jądro pozytywnej energii śląska. W tym roku udział wzięło jeszcze więcej ludzi, dzięki czemu ulica Dworcowa przez chwilę rzeczywiście wyglądała, jakby opanowali ją przybysze z kosmosu :P.

Organizatorom gratuluję pomysłu, zaparcia i życzę dalszych sukcesów w zmianie wizerunku Bytomia. Oby tak dalej!

Jeszcze niedawno obchodziliśmy jubileusz 750-lecia lokacji, a już za dwa lata Bytom będzie stary na 760 lat! Mam wrażenie, że ostatnio zapomina się o średniowiecznym rodowodzie naszego miasta. Władza coraz rzadziej - o ile w ogóle - chwali się dostojnym wiekiem Bytomia. Pierwsze ślady osadnictwa na tym terenie pochodzą z XI wieku! Mało które miasto w Polsce może pochwalić się tak długą historią, dlatego powinniśmy z tego korzystać...

Obecnie ciężko natrafić na ślady średniowiecza w Bytomiu, a to z tego względu, że na przełomie XIXi XX wieku miasto przeżywało drugą młodość. W następstwie prosperity, stare domostwa ustąpiły miejsca nowym, wielkomiejskim kamienicom, dorównującym swoją urodą architekturze dużych europejskich miast takich jak Kraków, czy Wrocław. Taka była cena rozwoju.

Z powodu rozrastającego się miasta, potrzebującego coraz więcej przestrzeni, zniknęły mury miejskie pamiętające pierwszego Księcia Bytomskiego. To m.in. z ich powodu uliczki w ścisłym centrum są tak wąskie i biegną po łuku. Kształt murów da się rozszyfrować po śladzie ulic Józefczaka, Kwietniewskiego i Rycerskiej, a o ich istnieniu przypominają nazwy ulic Wałowej i Murarskiej (poprawnie: Murnej). Wybudowano je z łamanego kamienia pod koniec XIII wieku, za czasów panowania Kazimierza bytomskiego. W tym czasie powstał także bytomski zamek, będący siedzibą księcia. Obły obrys murów wynikał z tego, iż takie fortyfikacje łatwiej dało się obronić przed napastnikiem. Ponieważ przez Bytom przebiegał ważny trakt handlowy z Wrocławia do Krakowa, w trzech miejscach zlokalizowano bramy: Gliwicką, Krakowską i Pyskowicką.

Pozostałości zamku niestety kryje ziemia, ale ostatki murów miejskich można jeszcze znaleźć. Niewielkie fragmenty widoczne są na boisku Gimnazjum nr 2 przy pl. Klasztornym, w podwórzu kamienicy przy ul. Korfantego (zaraz obok schodów na ul. Rycerską) oraz w miejscu po wyburzonym budynku przy ul. Wałowej. Jeszcze przed wybudowaniem Agory, relikty dawnych obwarowań znajdowały się na pl. Kościuszki, wraz z elegancką, metalową tablicą przedstawiającą wizerunek średniowiecznego układu Śródmieścia.

Niestety do dziś tajemnicą jest dla mnie, co się z nią stało i dlaczego nie wyeksponowano jej w innym miejscu. Z przykrością muszę stwierdzić, że jest to dowodem nastawienia obecnych władz do kultywowania historii Bytomia i ochrony jego zabytków. Dziś o średniowiecznych murach mogą dowiedzieć się tylko zapaleńcy. Zwykły szary człowiek nie wykona tego wysiłku, by zgłębić prawdę o przeszłości swojego miasta. Dlatego powinno się o niej przypominać w przestrzeni publicznej, bo wówczas jest większa szansa, że historia Bytomia przetrwa w świadomości mieszkańców.

Na koniec tej długiej notki muszę wyrazić moje ogromne ubolewanie, że największy zachowany fragment murów przy ul. Korfantego, ulega coraz większej degradacji. Jego stan wskazuje, że w ciągu najbliższych lat światek najdawniejszych dziejów miasta przestanie istnieć. Mam nadzieję, że służby konserwatorskie w końcu udowodnią swoją przydatność i uchronią mury przed kompletną zagładą. Przy obecnym stanie rzeczy jedynie marzeniem zdaje się rekonstrukcja fortyfikacji jak w innych miastach...

Ps. Jeszcze kilka lat temu mury wyglądały tak: CLICK!